PSİKOLOJİ
Typography
  • Smaller Small Medium Big Bigger
  • Default Helvetica Segoe Georgia Times

İnsanın en temel gereksinimlerinden biri ilişki kurma ihtiyacıdır. Doğumundan itibaren ilişki kurmaya eğilimli olan insan buna rağmen en büyük çatışmalarını, hayalkırıklıkları, kızgınlıklarını da yakın ilişkilerinde yaşar. Bu nedenle dünyanın her yerinde insanlar ilişkilerinde sorun yaşayabilmekte ve üstesinden gelemediğini hissettiği durumlarda da gittikçe daha artan bir şekilde profesyonel yardım arayabilmektedirler. Şema terapi 90’lı yıllarda ortaya çıkan bir psikoterapi yaklaşımıdır. Özellikle kişilik bozukluklarının tedavisine yönelik geliştirilen şema terapi günümüzde çocuk, ergen ve erişkinlerin yaşadığı pek çok sorun alanına yönelik yaygın bir kullanıma sahiptir. Şema odaklı ilişki-evlilik terapileri de ilişki sorunlarının üstesinden gelme ve kendini daha yapıcı-üretken bir şekilde var edebilmenin yollarını sunmaktadır.

 

Şema Ne Demek?

 

Şema; erken dönem çocukluk ve devamında bizim için önemli olan figürlerle kurduğumuz ilişkiler doğrultusunda geliştirdiğimiz yapılardır. Geçmiş anı, bedensel duyum, düşünce, duygu ve inanışları içinde barındıran şemalar; değişime karşı dirençli bir yapıdadır ve aktive olduğu zaman duygudurumumuz, düşünce yapımız, bedensel belirtilerimiz, davranışlarımızı belirgin düzeyde etkileyen uyum bozucu yaşam kararlarıdır. Örneğin; çocukluğunda bakım verenleriyle ilişkisinde insanlara olan temel güveni sarsılmış birinin ”güvensizlik-kuşkuculuk” şeması geliştirmesi olasıdır ya da çocukluğunda yeterli ilgi, sevgi ve desteği görmemiş birinin: ”duygusal yoksunluk” şeması geliştirmesi beklenebilir. Güvensizlik şeması olan biri erişkin olsa da ilişkilerinde mesafeli, kuşkucu, zarar görme beklentisi içinde kontrolcü bir yapıda olabilir ya da duygusal yoksunluk şeması tetiklenen biri yoğun yalnızlık duygularının etkisi altına girebilir.

 

İlişkilerde Şemalar Nasıl Tetiklenir?

 

İster romantik isterse de arkadaşlık ilişkisi olsun şemalar, mevcut durumu nasıl değerlendireceğimizi, nasıl tepki vereceğimizi etkiler. Kişinin şeması bir kere tetiklendi mi içinde bulunduğu durumu sağlıklı erişkin bir kafa ile değil küçük çocuğun yarasıyla değerlendirir. Başka bir deyişle şemalar geminin dümenini ele geçirdiğinde tıpkı geçmişteki incinmişliklerimize benzer hisseder ve davranırız. Çoğu zaman farkındalığımızın dışında olan bu durum görünen ilişki sorunlarının altında yatan belirleyicidir. İnsan, özellikle duygusal yatırımı yüksek olan bağlandığı ilişkilerine birçok ihtiyacını da taşır. Sevilmek, yeterli hissetmek, kendine saygı gibi çocukluktan beri önemli olan temel ihtiyaçların pek çoğu belirli oranlarda karşılanmamış şekilde erişkinlikteki ilişkilere getirilir. Geçmişin bavulunda karşılanmamış ve karşılanması beklenilen ihtiyaçlarımız vardır. İlişkilerde yaşanan sorunların pek çoğu tam da bu beklentilerin yara alması ya da bu ihtiyaçların nasıl karşılanmaya çalışıldığıyla ilgilidir. Şemalar bizim bam telimizdir ve bazı zamanlarda ya kendimiz ya da parterimiz bu bam tellerine çoğu zaman istemeyerek basabilir. Hepimizin öyküsü, mizacı farklı olduğu için farklı bam telleri farklı hisler, farklı inançlar farklı başa çıkma tarzlarıyla kendisini gösterir. Buzdağının görünen kısmı çoğu zaman partnerlerin etkisiz-yıkıcı şekilde başa çıkma gayretlerinin belirtileridir. Öfke denetim sorunları, aşırı kontrolcülük-eleştirellik, duygusal anlamda geri çekilme, çatışmadan kaçınma, karşı saldırıya geçme, partneri cezalandırma gibi pek çok gözle görünür belirtiler şemalarla başa çıkma şeklinin izdüşümüdür. Ancak etkisiz olan bu başa çıkma şekilleri çoğu zaman temel ihtiyaçları karşılayamaz ve ilişki sorunları devam eder.

 

Şema Odaklı İlişki Evlilik Terapisi  

 

Şema odaklı ilişki-evlilik terapisinde amaç güncel yakınmaları etraflıca belirleyip bunun kişilerinde varsa şemaları ve şu andaki yansımalarını birlikte keşfetmeye ve değiştirmeye çalışmaktır. Şema odaklı terapide kişiler, hem kendilerinin hem de partnerlerinin ”bam tellerini” ve bununla nasıl başa çıkmaya çalıştığını daha iyi anlayarak daha etkili başa çıkma şekilleri geliştirirler. Aslında şema terapi diliyle kişiler ilişki içerisinde hem kendisine hem de partnerine belirli oranda ”ebeveynlik” yapabilmeyi öğrenir. Bu sınırlı ebeveynlik, şefkat, anlayış ve istikrarı barındırmaktadır. Şema odaklı evlilik-ilişki terapisi ilişkide incinmiş- öfkeli çocuk, ya da cezalandırıcı-eleştirel ebeveyn yanlarımızın dümeni ele geçirmesine mani olup sağlıklı erişkin tarafı güçlendirmeyi hedefler. Sağlıklı erişkin yanın güçlülüğü; bağlanma, özerklik, kendine saygı ve eğlence alanlarında ihtiyaçlarını sağlıklı yollardan karşılayabilmek, bu ihtiyaçları zedeleyici-yıkıcı değil üretken-yapıcı bir şekilde ortaya koyabilmekten geçer. Ancak bu şekilde bir ilişki gelişir, geliştirir, büyütür.

 

Uzman Klinik Psikolog Onur Arsel

 

http://www.onurarsel.com dan alınmıştır.

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile